Gouda Cheese Shop - Kaashandel Peters
Buy Dutch cheese and several other Dutch products online. Perfect for corporate gifts.

Wafelhuis Stroopwafels
Freshly baked stroopwafels in Japan. Sold online or at various outlets in Japan

Estate Wines Japan
Wine gifts in Japan. Offers fine wines with home delivery anywhere in Japan.

Hilton Nagoya hotel
Stunning views over central Nagoya.

Hilton Osaka Hotel
Right opposite Osaka Station.

JapaneseStreets
Japanese street fashion

KLM Japan
Book KLM tickets online.

Nederlandse Vereniging in West Japan > article

• Travel • Hirado herbouwt historisch Nederlands pakhuis

In 1639 bouwde de VOC op het Japanse eilandje Hirado een groot Nederlands pakhuis. Het was het allereerste westerse gebouw in het keizerrijk. Met drie verdiepingen en een lengte van 29 meter domineerde het de haveningang van Hirado. Het torende hoog uit boven de eenvoudige houten huizen van de eilandbewoners. Dit verontruste Japanse leiders. Drie maanden na voltooing bevalen zij de Nederlanders het gebouw af te breken. Daarna werden ze van het eiland geschopt. Nu, meer dan 360 jaar later, wil Japan dit pakhuis weer opbouwen.

“Het was de beste periode van ons eiland,” zegt journalist Akihiro Oseki. “Gedurende het verblijf van de Nederlanders hier werd het eiland enorm welvarend. Nadat de Japanse overheid de Nederlanders dwong te verhuizen naar Deshima in Nagasaki was het afgelopen met de voorspoed in Hirado. Dat geldt tot aan vandaag de dag.” Hirado hoopt nu die vroegere glorie enigzins te herwinnen door het toerisme op te bouwen rond de oud-Nederlandse handelsvestiging.

Overal lijk je Nederland tegen te komen in het stadje Hirado. Er staan verscheidene beelden van Nederlanders en Portugezen die hier in het begin van de zeventiende eeuw de eerste betrekkingen met Japan op gang brachten. Alle openbare toiletten zijn in Nederlands ontwerp opgetrokken. Ze zijn notabene van baksteen, een zeldzaam bouwmateriaal in dit land. Op de opslagkade is zelfs een klein houten restaurantje gebouwd in Zaanse stijl en kleuren.

Maar op de plek waar tussen 1609 en 1641 de Nederlanders een snel groeiende VOC-vestiging opbouwden is er tegenwoordig weinig te zien van de Nederlandse invloed. Een lege plek met een eenvoudig monument, een door de Nederlanders gebouwde muur, een kleine aanlegkade en een waterput, en dan is het op. Het spreekt niet tot de verbeelding en trekt zeker geen toeristen naar dit weliswaar fantastisch mooie, maar zeer afgelegen eiland in het diepe zuiden van Japan.

Dat moet allemaal veranderen. “Op 26 mei 1998 schudde ik handen met toenmalige Nederlandse consul-generaal Henri Everaars,” herinnert Oseki zich. “We besloten toen dat het pakhuis weer opgebouwd moest worden. Het was een oude droom van de inwoners van Hirado.” Droom is zonder twijfel een goed gekozen woord. Er was heel weining bekend hoe het pakhuis eruit zag. Er waren geen plannen, geen tekeningen, geen beschrijvingen.

Toch staat er nu een maquette van het pakhuis en de stad hoopt dat tegen 2007 of 2008 het echte gebouw er staat. Dat het zover is gekomen is onderanderen te danken aan de archeoloog en historicus Hirofumi Hagiwara. Onder zijn leiding werd er diepgaand onderzoek uitgevoerd. Terwijl de gemeente Hirado de vroegere locatie van de VOC-vestiging stukje bij stukje opkocht voerde Hagiwara archeologisch onderzoek uit. “We ontdekten de preciese locatie van het gebouw, inclusief de hoekstenen. De afmetingen kwamen precies overeen met de afmetingen van gekocht bouwmateriaal uit de boekhouding van de VOC. We vonden zelfs dakpannen, bakstenen en handelswaar.”

De nauwkeurig bewaarde boekhouding beschrijft niet enkel het aantal stenen en ander bouwmateriaal, maar ook hoe groot elke steen was. Boekingen zoals “20,066 stx witte bicksteenen uijt den rouwe gehackt, lanck 2, breet 1 ende dick 1/2 voet à 7 condrijn ider” maakte het mogelijk de afmetingen van het gebouw precies na te rekenen.

Maar sommige details blijven een raadsel. “We weten niet precies in hoeverre het gebouw Nederlands was en in hoeverre Japans,” zegt Hagiwara. “Er werden bijvoorbeeld Japanse dakpannen gebruikt dus het dak was waarschijnlijk minder steil dan daken in Nederland. Ook weten we niet wat voor een gevel er op het gebouw stond.”

Haagse architect Laurens Vis die de maquette schiep en een belanrijke rol speelde in de reconstructie is er echter van overtuigd dat ze het oorspronkelijke gebouw heel goed hebben kunnen benaderen. “Het was een hele puzzel, maar we zijn er voor 90 tot 95 procent uitgekomen.”

“Vooral moeilijk was de constructie van de kap. Er was zoveel hout gekocht.” Vis vond de oplossing voor deze puzzel dankzij een studie naar Japanse bouw. “Daar wordt veel meer hout gebruikt.”

De lokale situatie speelde ook een rol. “Ze hebben gebruik gemaakt van Japanse timmerlieden en moesten dus met hun kennis werken.” De nauwkeurige beschrijvingen gaven nog een hint. “We zijn er achter gekomen dat er zoveel Japanse dakpannen waren.” Dit alles overtuigde Vis dat het dak Japans was.

Behalve de VOC-documenten en de resultaten van het archeologisch onderzoek, maakte Vis gebruik van beschikbare informatie over soortgelijke gebouwen. “Ik kon de hele reconstructie maken vanwege VOC-pakhuizen in Nederland en Batavia. We hebben ook afbeeldingen gevonden van een pakhuis in Taiwan uit dezelfde tijd en met vermoedelijk dezelfde bouwmeester.” De architect vond zelfs een oude maquette van een scheepswerf in Middelburg met een vergelijkbare vorm.

Het project is niet enkel belangrijk voor Hirado volgens Vis, maar ook voor Nederland. “Als historie is het zeker van belang. Het komt niet zoveel voor dat er zoveel bekend is van een verdwenen gebouw. Bovendien was dit het eerste gebouw van Nederland in Japan. Die vestiging in Japan is voor Nederland heel belangrijk geweest.”

Als het gebouw er eenmaal staat wil de gemeente er een museum in onderbrengen. Er is een boel te vertellen over de dertig jaar dat de Nederlanders handel dreven op het eiland. “Veel mensen vragen zich af waarom de Nederlanders zo’n afgelegen eiland kozen,” zegt Oseki, “maar voor het tijdperk van auto’s waren zeeroutes de snelwegen van de wereld. Hirado lag strategisch perfect tussen China en Japan.”

China was belangrijk. Het produceerde zijde, een product waarvan Japan niet genoeg kon krijgen. Leonard Camps, een van de eerste “opperhoofden” in Hirado schatte de jaarlijkse Japanse import van zijde op 180 ton. Japan betaalde met edelmetalen uit haar mijnen.

Hoewel de eerste jaren er weinig handel was veranderde de situatie later. In het laatste jaar van de factorij arriveerden er liefst 11 schepen. Later op Deshima waren er gemiddeld slechts twee schepen per jaar.

Maar zelfs dat mag als een succes gezien worden, want het scheelde maar weinig of de Nederlanders waren net als de Portugezen verboden het land aan te doen. Het christendom was al vele jaren verbannen in Japan toen de VOC het pakhuis afmaakte en er een gevelsteen met de tekst AD 1639 op aanbracht. Grote fout. Hoewel de Japanse overheid het stevige gebouw niet wilde omdat het als fort gebruikt zou kunnen worden en dus een bedreiging vormde, greep het dit christelijk jaartal aan als reden om het gebouw te laten slopen. Het was duidelijk een voorwendsel. Als het jaartal het echte probleem was geweest had het er gemakkelijk afgehaald kunnen worden.

Toenmalig opperhoofd François Caron, goed bekend met de Japanse cultuur en getrouwd met een Japanse vrouw, schijnt dit onmiddelijk te hebben doorzien. Hij protesteerde niet en begon de sloop van het gebouw reeds de dag na het bevel. Na de sloop werd de handelsvestiging verhuist naar het piepklein eilandje Deshima in Nagasaki waar de Nederlanders alle bewegingsvrijheid verloren. Maar als zij het bevel niet hadden opgevolgt waren zij hoogstwaarschijnlijk om het leven gebracht en zou de latere zo belangrijke invloed van Nederland op Japan nooit hebben plaatsgevonden.

Voordat dit dramatische verhaal echter verteld kan worden in het toekomstige museum moeten er nog wat problemen uit de weg geruimd worden. De centrale overheid heeft bijvoorbeeld nog geen toestemming verleend voor de bouw. “Dit is historische grond,” legt een woordvoerder van de gemeente uit, “daar mag je niet zomaar wat op bouwen.”

Financieel is het plan ook verre van rond. De gemeente heeft reeds meer dan 600 miljoen yen (4,6 miljoen euro) besteed aan het project, maar de grootste uitgaven komen nog. De bouw van het gebouw zelf is geraamd op een miljard yen (7,6 miljoen euro).

“We proberen dit door privédonaties en de verkoop van eten en souvenirs bij elkaar te krijgen,” legt Oseki uit terwijl hij yakisoba, een soort Japanse spaghetti, staat te bakken waarvan de opbrengsten het fonds ingaan. Er is nog maar een fractie van het miljard binnen. Oseki heeft nog heel wat spaghetti te verkopen.

11 April 2005 - Kjeld Duits

♦ ♦ ♦

Name
Email
http://
Message
  Textile help